POLITICS

اصلاحات ایران در برهه حساسی از تاریخ خود به سر میبرد. بعد از توقف ناگهانی سوم تیر گرچه امروز اصلاحات به اصطلاح دارد راهی برای دوباره برخاستن می جوید ، اما هنوز هم به خوبی مشخص است که نتایج انتخابات آتی مجلس و انتخابات دو سال آینده رئیس جمهور سرنوشت "اصلاح پذیری حکومت" را مشخص می کند. همین موقعیت حساس سبب شده است تا اصلاحات تا حد زیادی از مسیر اصلی خود خارج شود.

آنالیز کردن این دوره بسیار حساس تاریخ دمکراسی در ایران بی شک راه موثری برای درک بهتر ماجراست. در یک بررسی جامعه شناسانه می توان موقعیت بقرنج جریان اصلاحات در ایران را بهتر درک کرد. در شرایط کنونی اصلاحات ضعیف است. با یک شکست محصول اشتباهات سابق روبروست و از خیلی جاها صدای مخالفت می شنود. اصلاحات اساسا با سه چالش روبروست: چالش با محافظه کاران انحصار طلب ، چالش با براندازی خواهان و چالش های داخلی سه طیف سنتی ، رادیکال و میانه رو در درون جریان اصلاحات. در این شرایط اصلاحات به نظر می رسد یکی از کنش های زیر را اختیار کند:

۱- گرایش بیشتر از سویی به سمت رادیکالیسم اصلاح طلبانه و از سوی دیگر به محافظه کاری در سایه اصلاحات که کم کم احزاب اصلاح طلب امروز را به دو دسته اصلی تقسیم می کند: طیف محافظه کار کروبی و طیف میانه رو مشارکت که به جریان میانه رو یا ضلع سوم سیاسی کشور می پیوندد، و نیز طیف رادیکال مشارکت که کم کم وجه نامشروع به مانند ملی مذهبی ها و نهضت آزادی پیدا میکند. در چنین حالتی خود به خود گفتمان اصلاحات از میان خواهد رفت و گروهی از اصلاح طلبان عملا به گروههای منفعل سیاسی منتقل و گروه باقی مانده هم به طیف " از بدتر بهتر " را منتقل. در این شرایط امکان اصلاحات کم و منتهی به تغییرات آتی است.

۲- احتمال دوم آن است که فشارهای سیاسی اصلاحات را عملا در یک حالت انفعال باطنی ظاهرا نامحسوس قرار دهد. به این معنا که مفهوم اتحاد در جبهه دوم خرداد عملا از بین رفته و احزاب مسیر جداگانه ای را انتخاب کنند. این شرایطی است که چه بسا با ادامه خط مشی های کنونی هم به وقوع بپیوندد. با این حال اندکی رادیکالیسم محرک خوبی برای آن می شود

به عقیده من در چنین شرایط اصلاحات باز با شرایط انتخاب همراه با احتمالات روبرو خواهد بود. اینجا دوباره تفاوت های اصلاح طلبانه در عقاید جا برای مطرح شدن می یابند. طیف محافظه کار اصلاحات حامی چپ سنتی بر پایه مفاهیم ضد امپریالیستی که از قبل تعریف شده است و چپ مدرن بر مبنای مصالحه با امپریالیسم و مهم تر از آن احترام به مفهوم آزادی به وجود آمده است. در این شرایط باز مشکل درونی بروز می کند. کنش جریان اصلاحات را می توان بدین گونه احتمال بندی کرد:

۳- احتمال سوم که خیلی تاکید دارم که روی آن بیشتر بحث کنم تنها راه نجات جریان اصلاحات است. این احتمال با چاشنی "مصالحه" به وقوع می پیوندد و می تواند اتحاد را دیر یا زود تحکیم بخشد. در صورتی که یکی از دو احتمال قبلی رخ ندهند- که احتمال وقوع آنها کم هم نیست- اصلاحات با موقعیت سختی روبرو می شود که طی آن باید با جناح راست مقابله کند.در حقیقت اصلاحات بدون هیچ یک از طیف های خود از معتدل تا پیشرو راه به جایی نخواهد برد. تنها راه پیروزی اصلاحات رسیدن به یک ائتلاف صد در صدی در عرصه حزبی است. اینجاست که تازه باید اصلاحات با خطرات مختلف روبرو کند، سوالات مختلف برای جنبش اصلاحات در همین مرحله مطرح می شوند.

۱- پیروزی طیف سنتی که نتیجه آن حاکم شدن اندیشه های غیر دمکراتیک بر اصلاحات است. در این شرایط اقشار دیگر جنبش دمکراتیک به مرور از اصلاحات ناامید می شود و خواه نا خواه پروژه نابودی اصلاحات دمکراتیک طراحی می شود.

۲-پیروزی طیف مدرن که نتیجه آن حزب اصلاحات از گردونه سیاسی رسمت است.

۳- حاکم شدن چپی که در نوشته های قبلی ام از نام پست مدرن از آن استفاده کرده و آن را تنها راه نجات اصلاحات دانسته ام. این چپ پست مدرن به دیدگاه من در حقیقت نه از دل طیف میانه رو اصلاحات بلکه از طریق حاکم شدن جریان دمکراتیک حزبی بر اصلاحات به نتیجه می رسد که از حیطه بحث ما خارج است.

پس اگر اندکی خارج از جو خاتمیست و اصلاح طلب امروز روشنفکری که حاصل سیاست های مهرورزی است نگاه کنیم خواهیم فهمید اصلاحاتی" که هرگز نخواهد مرد" شاید هم بمیرد. در صورت پیروزی یک تندرو مانند احمدی نژاد در انتخابات آتی ریاست جمهوری به باور من پروژه اصلاحات به مفهوم امروز آن حداقل تا چندین سال به پایان می رسد. در این صورت یا در طی مدت انفعال روشنفکری موفق به انقلاب می شود یا اوضاع تا انعطاف بعدی که شرایط اصلاح طلبانه آماده می شود. اگر اصلاحات طبق پیش بینی من "بمیرد" امروز شانس آخرش محسوب می شود.